ید "بسا": قولِ شرف - مسلمانان آلبانی که جان یهودیان را در هولوکاست نجات دادند

مقدمه

در سال 1934، هرمن برنشتین، سفیر ایالات متحد آمریکا در آلبانی اینگونه نوشت:

"تبعیض علیه یهودیان در آلبانی وجود ندارد، زیرا آلبانی یکی از کشورهای کمیاب در اروپای امروز است که در آن  پیش داوری بر پایه دین وجود ندارد و نفرت اصلا در آنجا نیست. این در حالی است که آلبانی ها خود به سه دین متفاوت تقسیم میشوند."

آلبانی، کشوری کوچک و کوهستانی است که در جنوب شرقی خط ساحلی شبه جزیره بالکان قرار گرفته است. در زمان جنگ جهانی دوم، جمعیت این کشور حدود 803,000  نفر بود که تنها حدود 200 نفر از آنان یهودی بودند. پس از به قدرت رسیدن هیتلر در سال 1933، یهودیان بسیاری در آلبانی به دنبال پناهگاهی امن بودند. مدارک دقیقی در مورد شمار آنان در دست نیست، اما طبق منابع گوناگون، بین 600 تا 1800 نفر آواره یهودی از آلمان، اتریش، صربستان، یونان و یوگسلاوی به آلبانی فرار کردند، به این امید که راه خود را از آنجا به طرف سرزمین اسرائیل یا مکان امن دیگری ادامه دهند.

پس از اشغال به دست آلمان در سپتامبر 1943، شهروندان آلبانی به طور استثنایی از اجرای فرمان اشغالگران مبنی بر ارائه فهرست اسامی یهودیان مقیم آن کشور سرپیچی کردند. علاوه بر این، بخش های دولتی گوناگون با صدور مدارک جعلی برای بسیاری از خانواده های یهودی به آنان کمک کردند تا در میان شهروندان آلبانی جذب شوند. آلبانی ها نه تنها از یهودیان دفاع می کردند، بلکه به آوارگان یهودی که از کشورهای همسایه می آمدند نیز پناه می دادند. اکثر این افراد، آوارگان یهودی بودند که هنگامی که آلبانی هنوز تحت اشغال ایتالیا بود به این کشور آمده بودند و خود را در برابر خطر اخراج به اردوگاه های تمرکز یافتند.

منشأ این کمک استثتایی به یهودیان، "بسا" – قولِ شرف – بود که تا به امروز بالاترین قانون اخلاقی این کشور محسوب می شود. معنی "بسا" "اجرای قول" است. کسی که "بسا" را اجرا می کند، فردی است که به قول خود عمل می کند؛ فردی که می توان به او اعتماد کرد که از بی پناه و خانواده اش دفاع کند. ممکن است این رفتار از اعتقادات اسلامی سرچشمه گرفته باشد که بدین گونه توسط آلبانی ها تعبیر شده است.
باید کمکی را که آلبانی ها به یهودیان و دیگر افراد تحت فشار رساندند به عنوان رسم و عرق ملی دید. آلبانی ها برای کمک به یهودیان از هیچ عملی دریغ نمی کردند و برای کسب این افتخار حتی میان خود برای نجات آنان رقابت می نمودند. سرمنشأ این اعمال، مهر به انسانها و اشتیاق به رساندن کمک به افرادی است که محتاج به کمک هستند، حتی اگر پیرو دینی دیگر باشند.

آلبانی، تنها کشور اروپایی دارای اکثریت مسلمان، در جایی که دیگر کشورهای اروپایی واماندند، موفق شد. غیر از چند نفر اعضای یک خانواده، اکثریت قریب به اتفاق یهودیانی که هنگام اشغال آلبانی توسط آلمان در مرزهای آن کشور زندگی می کردند، همراه با یهودیان آلبانیایی و آوارگان یهودی از دیگر کشورها، نجات یافتند. شگفت آور است که شمار یهودیان آلبانی در پایان جنگ جهانی دوم بیشتر از تعداد آنان در آغاز جنگ بود.