Friends  |  Press Room  |  Contact Us

The International School for Holocaust Studies

Beknopte encyclopedie van de Holocaust

Oostenrijk

Land in Centraal-Europa dat in 1918 onafhankelijkheid verkreeg na het uiteenvallen van het Oostenrijks-Hongaarse Rijk.
Op 11 maart 1938 viel het Duitse leger Oostenrijk binnen en voegde het land bij het Duitse Rijk. Het meerendeel van de Oostenrijkse bevolking juichtte de annexatie, die de Anschluss werd genoemd, wat annexatie of vereniging betekent, toe. Hun enthausiasme voor de vereniging met het Rijk kwam ook tot uitdrukking in felle anti-Joodse protesten. Leden van de Oostenrijkse nazi partij zetten al spoedig het proces in gang van het uitsluiten van de Joden in het land van het Oostenrijkse economische, culturele en sociale leven.
Op 18 maart hadden de autoriteiten de kantoren van de Joodse gemeenschap en zionistische organisaties in Wenen gesloten en de medewerekers gevangen genomen. Tijden de eerste weken na de Anschluss werden Joden die een baan hadden bij theaters, wijkcentra, openbare bibliotheken en universiteiten ontslagen. In heel Oostenrijk werden Joden gearresteerd en opgesloten. De situatie voor de Joden was zelfs zo beroerd dat van februari op maart 1938 het aantal zelfmoorden onder Joden vertwintigvoudigde.
Al snel werd in Wenen een kantoor geopend om de inbeslagname van Joodse eigendommen te regelen. Eind juni werden alle Joden en alle niet-Joden die met een Jood waren getrouwd en die in de publieke sector werkzaam waren, ontslagen. Het directe doel van de Duitsers was de Joden aan te moedigen het land te verlaten. Senior SS-officier Adolf Eichmann had de leiding over de Joodse emigratie uit Oostenrijk. In augustus 1938 vestigde Eichmann het Centraal Departement voor Joodse Emigratie (Zentralstelle für jüdische Auswanderung) in het Rothschild – paleis, dat de nazi’s van de eigenaars hadden ingepikt.
Tijden de pogrom van de Kristallnacht in november 1938 werden overal in Duitsland en Oostenrijk Joden en Joodse winkels aangevallen. Veel synagogen werden ontheiligd en Joodse huizen vernield. Na de Kristallnacht hield Eichmann Oostenrijkse Joden gevangen in concentratiekampen van de nazi’s om ze voor geld te kunnen chanteren en hen te overtuigen het land te verlaten. Wanneer zo’n gevangene werd vrijgelaten kreeg hij beperkt de tijd het land te verlaten. Als hij na deze periode van respijt nog steeds in Oostenrijk was, werd hij opnieuw in de gevangenis gezet. De pogrom droeg ook bij aan de versnelling van de vernietiging van Oostenrijkse Joodse gemeenschappen. In mei 1939 waren 27 van de 33 Joodse gemeenschapsraden opgeheven.
Voor de oorlog begon slaagden 126.445 Joden erin uit Oostenrijk te ontsnappen; 58.000 Joden bleven achter. Van de resterende Joden konden er 2.000 voor oktober 1941 emigreren, toen de nazi’s de Joodse emigratie uit het Rijk stopten.
In oktober 1939 werden 1.584 Oostenrijkse Joden naar het district Lublin in Polen gedeporteerd, als onderdeel van een groot plan om alle Europese Joden in één gebied van Gouvernement-Generaal te verenigen. In februari en maart 1941 werden zo’n 5.000 Oostenrijkse Joden gedeporteerd naar Kielce in Polen; gedurende 1942 werden zij in Belzec en Chelmno vernietigd. In oktober 1941 gingen de nazi’s over tot massadeportaties van de Oostenrijkse Joden. Duizenden Joden werden naar Lodz gestuurd en naar getto’s in Baltische staten. Na de Wannee-conferentie in januari 1942, waarin stappen werden genomen om de moord op de Europese Joden beter te coördineren, werden de deportaties uit Oostenrijk versneld. Duizenden Joden werden naar Riga, Minsk en Lublin overgebracht. Tijdens de tweede helft van 1942 werden bijna 14.000 Joden naar het concentratiekamp Theresiënstadt gestuurd. De Joodse gemeenschap in Wenen was in november 1942 vernietigd, in Oostenrijk waren nog maar 7.000 – van wie de meesten met niet-Joden waren getrouwd. Iedereen die sterk genoeg was om te werken moest dwangarbeid verrichten. Op kleine schaal bleven de deportaties doorgaan in 1943; eind 1944 waren er nog slechts ongeveer 1.000 Joden over in Wenen. Alles bij elkaar, inclusief de Oostenrijkse Joden die naar landen waren gevlucht die later door de nazi’s werden bezet, stierven er meer dan 65.000 Oostenrijkse Joden in de getto’s en concentratiekampen in Oost-Europa. Na de oorlog werd Oostenrijk het centrum van de bericha-beweging.

Met dank aan Yannick Servais voor zijn inzet en bijdrage aan het tot standkomen van deze beknopte encyclopedie.
Encyclopedia of the Holocaust, In Association with Yad Vashem, The Holocaust Martyrs' and Heroes' Remembrance Authority, Dr. Robert Rozett and Dr. Shmuel Spector, Editors, Yad Vashem and Facts On File, Inc., Jerusalem Publishing House Ltd, 2000.