Friends  |  Press Room  |  Contact Us

The International School for Holocaust Studies

Beknopte encyclopedie van de Holocaust

Majdanek

Concentratiekamp gelegen in een voorstad van Lublin, dat in de Tweede Wereldoorlog deel uitmaakte van het Gouvernement-Generaal. Het officiële doel van het kamp was de vijanden van het Derde Rijk te vernietigen, te helpen bij de vernietiging van de Joden en deel te nemen aan de deportatie en hervestiging van de Polen die in de Zamosc-regio van het Gouvernement-Generaal woonden. In totaal kwamen ongeveer 360.000 slachtoffers in Majdanek om.
Majdanek omvatte ongveer 260 hectare land aan de verbindingsweg tussen Lublin, Zamosc en Chelm. Het had onder een sterke stroom staande dubbele omheining en negentien wachttorens, met bewakers die ervoor zorgden dat niemand kon ontsnappen. Het kamp bestond uit 5 secties, waarop 22 gevangenisberakken stonden, zeven gaskamers, 2 houten galgen, een klein crematorium en verschillende utiliteitsgebouwen zoals magazijnen, werkplaatsen, wasserijen en opslagplaatsen voor steenkolen. Er konden tot 45.000 gevangenen worden ondergebracht in Majdanek. De afdeling voor de SS bestond uit hun woonhuizen, de kantoren van de kampcommandant en een casino. In september 1943 werd er een groter crematorium bij gebouwd. Majdanek had ook satellietkampen, zoals Bgudzyn en kampen in Radom en Warschau. De nazi’s hadden grote plannen om Majdanek uit te breiden; zij wilden barakken bouwen voor 250.000 gevangenen, fabrieken, meer gaskamers en een effectiever crematorium. Hun plannen werden evenwel nooit geheel gerealiseerd.
Vanaf de opening in 1941 tot de bevrijding in juli 1944, werd Majdanek geleid door vijf verschillende kampcommandanten. Dat waren Karl Koch, Max Koegel, Herman Florsted, Martin Weiss en Arhur Liebehenschel.
De eerste gevangenen kwamen in oktober 1941 in Majdanek aan. De volgende tweeënhalf jaar volgden vele groepen. Hierbij waren gevangenen uit Sovjet krijgsgevangenkampen en uit andere concentratiekampen, zoals Sachsenhausen, Dachau, Buchenwald, Auschwitz, Neuengamme, Grossrosen, Gusen en Flossenberg; Poolse burgers die tijdens Duitse razzia’s waren gearresteerd of elders gevangen, Nederland, Frankrijk, Hongarije, België en Griekenland; niet-Joden uit Wit-Rusland en de Oekraïne en Poolse boeren uit de Zamosc-regio die uit hun huizen waren gezet. Tienduizenden Joden uit Warschau werden naar Majdanek gedeporteerd na de opstand in het getto van Warschau in april 1943 en duizenden Joden uit Bialystok werden naar het kamp overgebracht na de opheffing van het getto daar in augustus 1943.
In totaal kwamen bijna 500.000 mensen van 54 verschillende nationaliteiten, uit 28 verschillende landen, Majdanek binnen; van hen kwamen ongeveer 360.000 mensen in het kamp om: 60 procent stierf ten gevolge van de jammerlijke omstandigheden daar, door ziekte, verhongering, koude, te lang werken en uitputting, of na mishandeling door de kampbewakers. De andere 40 procent werd vermoord in de gaskamers of op een andere manier ter dood gebracht, bijvoorbeeld door massale schietpartijen, die in het kamp zelf of in de buurt werden uitgevoerd. In 1941 schoten de Duitsers zieke krijgsgevangenen uit de Sovjet-Unie dood; in april 1942 schoten zij 2.800 Joden neer; dat voorjaar werden duizenden andere gevangenen gedood; 300 Sovjetlegerofficieren werden in de zomer van 1943 neergeschoten; en op 3 november 1943 werden op één dag 18.000 Joden doodgeschoten. Dat laatste bloedbad was onderdeel van de Erntefest-operatie. De Joden werden neergeschoten in diepe kuilen, terwijl op de achtergrond Duitse dansmuziek dreunde om de geluiden van de schoten en de stervenden te smoren. De meesten die in de gaskamers om het leven kwamen waren Joden. In feite werden vele Joodse gevangenen onmiddelijk na aankomst in Majdanek naar de gaskamers gebracht. In dit opzicht beschouwen sommige historici Majdanek als een vernietigingskamp en niet als een concentratiekamp. Er bestonden verscheidene verzetsbewegingen in Majdanek en van tijd tot tijd deden groepjes individuelen ontsnappingspogingen. De Poolse gevangenen in Majdanek werden geholpen door de Poolse verzetsbeweging en Poolse hulporganisaties, zoals het Poolse Rode Kruis of de Centrale Raad van Welzijn.
In Juli 1944 was het oprukkende Sovjetleger erg dichtbij, reden voor de Duitsers om Majdanek op te heffen. Ongeveer 1.000 gevangenen werden geëvacueerd; slechts de helft van hen bereitkte Auschwitz. Voordat zij het kamp verlieten, vernietigde de Duitse staf alle belastende documenten en werden het grote crematoriun en andere gebouwen in brand gestoken. De Duitsers hadden echter zo’n haast om het kamp te ontruimen, dat zij nalieten de meeste gevangenenbarakken en de gaskamers te vernietigen. Op 24 juli werd het kamp door het Sovjetleger bevrijd. Er waren nog slechts enkele honderden Joodse gevangenen in leven gebleven.
Direct na de bevrijding van het kamp stelde een gecombineerde Sovjet-Poolse commissie een onderzoek in naar de oorlogsmisdaden die in Majdanek waren begaan. Binnen twee maanden verscheen een rapport. Slechts een klein aantal van de 1.300 stafleden die in Majdanek hadden gewerkt, werd zelfs maar voor het gerecht gebracht. In november 1944 stonden zes SS-ers terecht voor hun dienstverlening in Majdanek. Vier van hen werden ter dood veroordeeld en de andere twee pleegden zelfmoord voordat hun straf werd uitgesproken. Van 1946-1948 stonden nog eens 95 SS-ers, voor het merendeel bewakers uit Majdanek terecht. Sommigen kregen de doodstraf, de anderen gevangenisstraf. Van 1975-1980 stonden nog eens zestien stafleden uit Majdanek in Duitsland terecht.
Vandaag de dag is Majdanek een van de best bewaarde voorbeelden hoe een nazi-kamp eruitzag. Bepaalde belangrijke secties van het kamp staan nog steeds overeind; deze vormen een museum ter herdenking aan hen die hier door de nazi’s werden gedood. De oorspronkelijke gaskamers en crematoria zijn nu een zwijgend eerbetoon aan de 360.000 slachtoffers van Majadanek. Naast het gebouw met de gaskamers staat een koepelvormig bouwwerk dat een kolossale berg as bedekt die uit de crematoria van het kamp is gehaald.

Met dank aan Yannick Servais voor zijn inzet en bijdrage aan het tot standkomen van deze beknopte encyclopedie.
Encyclopedia of the Holocaust, In Association with Yad Vashem, The Holocaust Martyrs' and Heroes' Remembrance Authority, Dr. Robert Rozett and Dr. Shmuel Spector, Editors, Yad Vashem and Facts On File, Inc., Jerusalem Publishing House Ltd, 2000.