Friends  |  Press Room  |  Contact Us

The International School for Holocaust Studies

Beknopte encyclopedie van de Holocaust

Duitsland

Land in Centraal-Europa. In de Eerste Wereldoorlog (1914-1918) vocht Duitsland samen met Oostenrijk-Hongarije en Italië tegen Groot-Brittannië, Frankrijk, de Verenigde Staten en Rusland. Nadat Duitsland door de geallieerden was verslagen en de oorlog was beëindigd, werd de democratische Weimarrepubliek gesticht (onder welke regering de Joden volledige gelijkheid genoten). Maar de Weimartijd werd geteisterd door werkeloosheid en een economische catastrofe. De geallieerden lieten Duitsland veel geld betalen om de materiële schade die in de oorlog was geleden, te vergoeden. In 1929 werd de situatie nog ernstiger toen de Grote Depressie toesloeg. De wanhopige economische toestand in Duitsland leidde tot grote onrust: extremistische politieke partijen werden machtiger, zoals de NSDAP aan de ene kant van het politieke centrum en de Communistische Partij aan de andere kant. Beide partijen trokken vele aanhangers aan het eind van de jaren twintig en dertig van de vorige eeuw en beide beloofden radicale oplossingen voor de economische en sociale problemen van het land.
In januari 1933 kwamen Adolf Hitler en zijn NSDAP in Duitsland aan de macht. Hitler ontpopte zich al snel als een dictator en hij stichtte het Derde Rijk – zijn naam voor het nieuwe Duitse Rijk. In de eerste jaren dat ze aan de macht waren probeerden de nazi’s Duitsland een ander gezicht te geven. Een van hun belangrijkste doelen was de grens tussen de regering en de instellingen van de van de partij uit te wissen. Na 1936 stond bijvoorbeeld dezelfde man aan het hoofd van de politie (een instelling van de regering) en de SS (een instelling van de partij) namelijk Heinrich Himmler. Bovendien kregen veel problemen een SS-rang. De nazi’s probeerden ook de Duitse kunst en cultuur in te perken en te controleren, getuige de openbare verbranding in 1933 van boeken die de NSDAP onwelvallig waren.
In de eerste vijf jaar van het nazi-regime werden allen die zich op de een of andere manier tegenstander van de nazi’s toonden opgesloten in pasgebouwde concentratiekampen en moesten daar blijven tot hun tegenstand gebroken was. Vele Duitsers aanvaardden het nazisme echter van ganser harte; anderen deden dat niet, maar lieten dat niet blijken om confrontaties te vermijden. Zeer weinig Duitsers kwamen actief in verzet tegen de nazi’s en Duitsland werd al gauw een dictatoriale nazi-maatschappij.
Hitlers buitenlandse politieke successen, al voor het begin van de Tweede Wereldoorlog vergaard, verschaften hem grote steun van het volk. Verschillende gebieden werden herenigd met Duitsland of geannexeerd zonder dat er oorlog aan te pas kwam, zoals het Saar-gebied in 1935, Oostenrijk en het Sudeten-gebied van Tsjecho-Slowakije in 1938 en Bohemen en Moravië in 1939. Toen vielen op 1 september 1939 Duitse troepen Polen binnen en brak de wereldoorlog uit. In het voorjaar van 1940 breidde het strijdtoneel zich uit naar West-Europa, in het voorjaar van 1941 naar de Balkan en naar de Sovjet-Unie in juni van dat jaar. De Duitsers behaalden de ene overwinning na de andere; de nazi’s vochten om hun dominerende positie in Europa te bestendigen en die uit te breiden tot de hele wereld, en om levensruimte, Lebensraum, te verkrijgen voor het Duitse volk. Zij wilden ook de wereld herscheppen naar hun eigen racistische beeld, wat het oplossen van de zogenaamde Joodse kwestie inhield. Maar nadat ze begin 1943 door de Sovjets bij Stalingrad waren verslagen, keerde hun geluk. De geallieerde invasies in Italië in 1943 en in Frankrijk in 1944 bezegelde het lot van nazi-Duitsland en de totale nederlaag volgde in mei 1945.
In 1933, toen Hitler aan de macht kwam, woonden er volgens de raciale definitie 566.000 Joden in Duitsland, minder dan één procent van de totale bevolking. Een derde van deze Joden woonde in de hoofdstad Berlijn, en een derde in de andere grote steden. Direct nadat ze de regering hadden overgenomen, begonnen de nazi’s met het uitsluiten van Joden van de Duitse samenleving en hen te ontdoen van hun wettelijke en burgelijke rechten. Joden werden ontslagen van hun werk, mochten niet studeren aan de universiteiten en werden uit het Duitse culturele leven geweerd. In september 1935 voerden de Duitsers de racistische Neurenberger Wetten in die leidden tot de definitie wie moest worden beschouwd als een Jood, en die de Joden nog meer buitensloten van de rest van de samenleving en hen beroofden van hun staatsburgerschap. Bovendien gingen de antisemitische maatregelen nog verder, met als dieptepunt de verwoestingen in de Kristallnacht in november 1938, toen honderden synagogen werden afgebrand, Joodse huizen en winkels werden aangevallen en geplunderd en duizenden Joden werden mishandeld en naar concentratiekampen gestuurd.
Als reactie op de voortdurend toenemende anti-Joodse maatregelen, zetten de Duitse Joden een uitgebreid netwerk van zelfhulpverenigingen op. Het belangrijkste doel hiervan was emigratie te vergemakkelijken, maar zij vestigden ook hulporganisaties binnen Duitsland. Hierbij waren centra voor volwasseneducatie, culturele verenigingen sociale-welzijnsinstellingen, en de overkoepelende organisatie, de Rijksvertegenwoordiging van Duitse Joden.
Tussen 1933 en 1941 vertrokken ongeveer 346.000 Joden uit Duitsland, de meesten voor het uitbreken van de oorlog. Tussen de Kristallnacht en het uitbreken van de oorlog was de gevoelde noodzaak om te vluchten het grootst. In september 1941 moesten alle Duitse Joden ouder dan zes jaar de Jodenster dragen. De deportatie van de Duitse Joden was al in 1940 begonnen toen Joden uit Stettin naar Polen werden gestuurd en Joden uit de Baden- en Saar-regio’s naar Frankrijk. De meesten werden later doorgestuurd naar de vernietigingskampen. Deportaties uit de rest van Duitsland begonnen in oktober 1941; eerst werden de Joden naar getto’s in Oost-Europa gestuurd, maar later gingen de transporten rechtstreeks naar Auschwitz en andere vernietigingskampen. In totaal stierven 200.000 Duitse Joden in de holocaust. Ongeveer 137.000 van hen werden uit Duitsland gedeporteerd, van wie 128.000 werden vermoord. De andere vermoorde Duitse Joden waren naar landen gevlucht die later onder de invloed van de nazi’s kwamen. In Duitsland zelf overleefden 20.000 Joden, onder wie 75 procent van hen Mischlinge.

Met dank aan Yannick Servais voor zijn inzet en bijdrage aan het tot standkomen van deze beknopte encyclopedie.
Encyclopedia of the Holocaust, In Association with Yad Vashem, The Holocaust Martyrs' and Heroes' Remembrance Authority, Dr. Robert Rozett and Dr. Shmuel Spector, Editors, Yad Vashem and Facts On File, Inc., Jerusalem Publishing House Ltd, 2000.