Friends  |  Press Room  |  Contact Us

The International School for Holocaust Studies

Beknopte encyclopedie van de Holocaust

Frankrijk

Land in West-Europa. Frankrijk verklaarde samen met Groot-Britannië in september 1939, nadat Duitsland Polen was binnengevallen, het nazi-regime de oorlog en daarmee was de Tweede Wereldoorlog een feit. In mei 1940 viel het Duitse leger Frankrijk zelf binnen; in juni gaven de Fransen zich over en tekenden een bestand met de nazi’s. Vervolgens werd Frankrijk in tweeën gedeeld: Noord-Frankrijk (de bezette zone) kwam onder direct Duits bestuur en Zuid-Frankrijk (de niet bezette zone) kwam onder de controle van een nieuwe Franse regering, die zetelde in het kuuroord Vichy. Aan het hoofd van de Vichy-regering stond maarschalk Philippe Pétain, een held uit de Eerste Wereldoorlog, die veel aanzien genoot bij de Fransen. In dezelfde tijd vluchtte de Franse generaal Charles de Gaulle, een verwoed tegenstander van Pétains overgave aan de Duitsers, naar Groot-Brittanië, waar hij een Franse regering in ballingschap vormde en andere Fransen om zich heen verzamelde, die Frankrijk wilde bevrijden van de Duitse tirannie en de collaborerende Vichy-regering.
In de zomer van 1940, na de verovering van Frankrijk door Duitsland, woonden er 350.000 Joden in Frankrijk; meer dan de helft daarvan waren geen Franse staatsburgers, maar Joden die de de Eerste Wereldoorlog naar Frankrijk waren verhuisd, en Joodse vluchtelingen uit Duitsland en andere gebieden die door de nazi’s waren bezet. Bijna direct na de bezetting werden de Joden die in de niet bezette zone verbleven, onderworpen aan de eerste golf anti-Joodse maatregelen. In het door de Duitsers gecontroleerde gebied raakten de Joden hun baan kwijt, werd hun bewegingsvrijheid beperkt en werden velen gearresteerd. In dezelfde tijd ging de Vichy-regering ook actief de Joden vervolgen. In oktober 1940 werd een aantal anti-Joodse wetten aangenomen, het Statut des Juifs genaamd. Deze wetten definieerden duidelijk wie beschouwd moest worden als een Jood en veroorzaakten een drastische teruggang in de Joodse betrokkenheid bij de Franse samenleving. In maart 1941 zetten de Vichy-autoriteiten onder druk van de Duitsers een Bureau voor Joodse Zaken (Commisariat Génèral aux Questions Juives) onder leiding van Xavier Vallat. Het bureau was verantwoordelijk voor het invoeren en uitvoeren van de Franse anti-Joodse wetgeving, alsmede de confiscatie van Joodse bezittingen en zaken. In november 1941 installeerde Vallat op aandrang van de vertegenwoordiger van Adolf Eichmann in Frankrijk, Theodor Dannecker, de Unie van Franse Joden.
In het begin waren de anti-Joodse maatregelen die door de Vichy regering werden genomen, hoofdzakelijk gericht tegen de Joden die geen Frans staatsburger waren. Duizenden werden naar dwangarbeiderskampen gestuurd of gevangengenomen.
Eind april 1942 werd Pierre Laval minister-president van de Vichy-regering, die ten volle bereid was met de nazi’s samen te werken. In mei werd Vallat van het Bureau voor Joodse zaken vervangen door een fanatieke antisemiet, Louis Darquier de Pellepoix, die bereidwillig alle Franse Joden vervolgde of ze nu staatsburger waren of niet. Toen, na de Joden twee jaar te hebben laten lijden, begonnen de Duitsers en de Vichy-autoriteiten met de deportaties.
De Franse politie ging in ruil voor een grote mate van onafhankelijkheid ermee akkoord de Joden op te pakken en te deporteren. In juni 1942 werden zij gedwongen de Jodenster te dragen om identificatie te vergemakkelijken; er werden grote groepen gearresteerd en de bewegingsvrijheid van de rest werd beperkt. De aanhoudingen die meest door de Franse politie werden verricht, gingen de hele zomer door. Tijdens een vreselijke Aktion (razzia) die van 16-17 juli plaatsvond, werden 12.000 Joden in Parijs samengedreven. Zo’n 7.000 van hen werden dagenlang zonder eten, water of toiletten vastgehouden in het Vélodrome d’Hiver, een overdekt sportstadion. Vele duizenden Joden werden in veewagens naar een doorgangskamp in de Parijse wijk Drancy gestuurd, vanwaar zij naar het oosten werden gedeporteerd. De Vichy-autoriteiten deden in hun zone hetzelfde. In 1942 werden in totaal 42.500 Joden naar het oosten gestuurd.
In november 1942 namen de Duitse en Italiaanse legers het Vichy-gebied onder hun beheer. Italië legde beslag op een klein deel van Zuidoost-Frankrijk en namen de Joden die daarheen waren gevlucht tegen de Duitsers en het Vichy-bewind in bescherming. De Italianen weigerden zelfs de anti-Joodse wetten in hun zone uit te voeren. In september 1943, toen Italië probeerde zich over te geven aan de geallieerden, namen de Duitsers echter het Italiaanse deel van Frankrijk over en arresteerden de Joden die daar een veilige toevlucht hadden gevonden. Sommige probeerden naar het zuiden, naar Spanje, te ontsnappen of naar het oosten, naar Zwitserland, maar de reis naar die landen was bijzonder gevaarlijk en slechts weinig Joden brachten het er goed vanaf.
Sommige Joden werden geholpen door Franse niet-Joden, die hen verborgen met groot gevaar voor zichzelf en hun familie.
Laval had wel toegezegd met de nazi’s te zullen collaboreren, maar hij kreeg te maken met protesten van de Fransen toen de deportaties van Joden ook voor Franse burgers gold en niet alleen voor Joodse vluchtelingen uit andere landen. In augustus 1943 weigerde hij de Franse Joden hun staatsburgerschap af te nemen om hun deportatie te kunnen bespoedigen. Maar ondanks dat en andere onbetekende protesten gingen de deportaties in 1943 en 1944 door. In totaal werden in de oorlog zo’n 80.000 Joden gedeporteerd en op 2.000 na vonden allen de dood. Ongeveer 70.000 Joden werden naar Auschwitz gestuurd en de overigen werden gedeporteerd naar Majdanek, Sobibor en een klein aantal naar Buchenwald.
De hele oorlog was de Franse verzetsbeweging (de Maquis) onder leiding van Jean Moulin actief tegen de nazi’s en de Vichy-regering; Moulin was de vertegenwoordiger van generaal Charles de Gaulle. De Franse Joden namen ook deel aan de ondergrondse activiteiten, zowel in het algemene Franse Verzet als in Joodse verzetsorganisaties als de Armée Juive, het joods burgerleger. De Joodse ondergrondse was zeer actief met het verbergen van mede-Joden, in het bijzonder Joodse kinderen.
Op 6 juni 1944 landden de geallieerden in Normandië. Twee maanden later was Frankrijk bevrijd en marcheerde de Gaulle zegevierend Parijs binnen; de leiders van de niet meer bestaande Vichy-regering vluchtten naar Duitsland.

Met dank aan Yannick Servais voor zijn inzet en bijdrage aan het tot standkomen van deze beknopte encyclopedie.
Encyclopedia of the Holocaust, In Association with Yad Vashem, The Holocaust Martyrs' and Heroes' Remembrance Authority, Dr. Robert Rozett and Dr. Shmuel Spector, Editors, Yad Vashem and Facts On File, Inc., Jerusalem Publishing House Ltd, 2000.