Friends  |  Press Room  |  Contact Us

The International School for Holocaust Studies

Beknopte encyclopedie van de Holocaust

Endlösung

Codenaam voor het plan van de nazi’s de Joodse kwestie op te lossen door alle Joden in Europa te vermoorden. De Endlösung was het eindpunt van de ontwikkeling van het nazi-beleid van vele jaren: vanaf Hitler’s eerste geschriften over de behoefte aan een oplossing van de Joodse kwestie in Europa. Dat behelsde pogingen van de nazi’s in de jaren dertig van de vorige eeuw een massa-emigratie op gang te brengen, tot het plan voor een collectieve verbanning naar een bepaald gebied in Afrika en in 1941 de massavernietiging van de Joden.
In september 1919 schreef Hitler zijn eerste politieke document. Daarin schrijft hij dat de Joodse kwestie uiteindelijk opgelost zou worden door het geheel te verwijderen van de Joden uit Europa. Volgens hem zou deze verwijdering niet met veel opwinding en progroms en dergelijke gepaard gaan, maar met typisch Duitse grondigheid en goede planning worden uitgevoerd.
Voor Hitler was de Joodse kwestie essentieel voor alle nazi’s. Hitler werd werkelijk geobsedeerd door Joden en was vastbesloten een Endlösung te vinden om van hun af te komen. Zijn vroegere geschriften en verklaringen kunnen evenwel niet worden gezien als een blauwdruk voor de moorden die zoveel jaar later werden begaan.
Door de jaren dertig van de vorige eeuw heen geloofde Hitler dat massale emigratie het antwoord was op de Joodse kwestie. De anti-joodse wetgeving die in Duitsland van kracht werd vanaf de tijd dat Hitler in januari 1933 aan de macht kwam tot het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog in september 1939, was bedoeld om de Joden ervan te overtuigen en later te dwingen om het land te verlaten. In januari 1939 sprak Hitler het Duitse parlement toe. Hij leverde kritiek op de Vrije Wereld omdat men geen Joodse immigranten wilden opnemen en waarschuwde dat de gevolgen van oorlog ook de vernietiging van de Europese Joden zouden inhouden. Kenners zijn het er niet over eens of deze verklaring moet worden uitgelegd als een directe aanwijzing voor Hitlers intentie de Joden te vermoorden, of dat het slechts de manipulerende manier van Hitler was om de Vrije Wereld ertoe te bewegen Joodse immigranten toe te laten.
Toen Duitsland Polen binnenviel en de Tweede Wereldoorlog uitbrak, kwamen er nog eens 1,8 miljoen Joden onder Duits bestuur. Hitler gelastte hun vernietiging niet direct. In plaats daarvan werd er een plan ontworpen, waarbij alle Joden die binnen het Rijk woonden verbannen werden naar een reservaat in het district Lublin van het General–Gouvernement. De nazi’s probeerden dit Nisko en Lublin Plan uit te voeren, maar het werd niet verwezenlijkt. In het voorjaar van 1940 werd het duidelijk dat het Lublin-programma niet langer het antwoord was op de Joodse kwestie, omdat Polen niet genoeg land overhad voor de Joden.
De volgende fase in het anti-joodse beleid, dat in mei 1940 werd geïntroduceerd, was het Madagascar-Plan - een plan om alle Europese Joden naar het eiland Madagascar, een Franse kolonie in Afrika, te deporteren. Maar slechts enkele maanden later werden de Duitsers verslagen in de Slag om Engeland, waardoor het Madagascar-idee onhaalbaar werd.
In juni 1941 vielen de Duitsers hun voormalige bondgenoot de Sovjet-Unie aan. Mobiele moordeskaders, Einsatzgruppen genaamd, begonnen samen met het gewone leger, politie-eenheden en lokale collaborateurs, onmiddelijk met het systematisch uitmoorden van de Joden in de Sovjet-Unie. Dit was de eerste keer dat massale systematische vernietiging werd gebruikt als methode voor het oplossen van de Joodse kwestie.
In juli gaf Hermann Göring officieel zijn toestemming voor de voorbereiding van de Endlösung. Eind 1941 en begin 1942 installeerden de nazi’s vernietigingskampen en begonnen met de dportaties naar die kampen en zij perfectioneerden de moordmethoden. De eerste proef met vergassing werd in september 1941 in Auschwitz genomen en aan het eind van de herfst werden vernietigingskampen opgezet in Belzec en Chelmno. Sobibor, Treblinka, Majdanek en Auschwitz werden in het voorjaar van 1942 vernietigingscentra. Inmiddels vertelde Hitler zijn intimi op 12 december 1941 dat de moorden uitgebreid moesten worden en dat ook de Duitse Joden moesten sterven, waardoor nu alle Europese Joden in de plannen voor de Endlösung waren gekomen.
Op de Wannsee Conferentie in januari 1942 kwamen de Duitse regering en de SS-leiders bijeen om de vernietiging van Joden in Europa te coordineren. Van die tijd af tot het eind van de oorlog in 1945 was de Endlösung officieel nazi-beleid en betekende maar één ding – dood aan de Joden.

Met dank aan Yannick Servais voor zijn inzet en bijdrage aan het tot standkomen van deze beknopte encyclopedie.
Encyclopedia of the Holocaust, In Association with Yad Vashem, The Holocaust Martyrs' and Heroes' Remembrance Authority, Dr. Robert Rozett and Dr. Shmuel Spector, Editors, Yad Vashem and Facts On File, Inc., Jerusalem Publishing House Ltd, 2000.