Friends  |  Press Room  |  Contact Us

The International School for Holocaust Studies

Beknopte encyclopedie van de Holocaust

Deportaties

In 1919 schreef Adolf Hitler over zijn wens alle Joden uit Duitsland te verwijderen en zijn geloof dat er een methodiek nodig was om dat doel te bereiken. Halverwege de jaren dertig van de vorige eeuw zette de SS dat theoretische verlangen om in een belijd dat vroeg om een Duitsland dat fysiek ‘gezuiverd’ was (Judenrein) of ‘vrij (Judenfrei) van Joden’. Na de annexatie van Oostenrijk (Anschluss) in maart 1938 en in nog heviger mate na de Kristallnacht van november 1938, begonnen de nazi’s de Joden onder druk te zetten om te emigreren.
Spoedig na de Duitse invasie van Polen begin september 1939, werd begonnen met het eerste stadium van deportatie door de Joden uit hun huizen te halen en in getto’s op te bergen. Er werden ook pogingen gedaan de Joden naar Sovjetgebieden te verjagen. Daarna besloten de nazi’s alle Joden binnen het Rijk te deporteren naar een gebied in het Gouvernement-General in Polen, dat het Lublin Reservaat werd genoemd. Dit was een onderdeel van het grotere plan van de nazi’s om de volken van Europa te verplaatsen: behalve deze plannen voor de Joden wilden zij ook vele Polen uit hun gebied verjagen en het gebied bevolken met etnische Duitsers (Volksdeutsche), voornamelijk afkomstig uit de Sovjet-Unie. Adolf Eichmann werd belast met de deportaties van Joden en Polen als de SS-deskundige op het gebied van Joodse zaken en evacuaties. Maar dit zogenaamde Nisko en Lublin Plan verliep niet goed. De Duitse hervestigingsplannen kwamen midden 1941 compleet tot stilstand vanwege de voorbereiding voor de invasie van Sovjet-Unie. Hitlers doel alle Joden uit door Duitsland bezette gebieden te verwijderen was nog niet bereikt. Het volgende stadium van de deportatie was het gevolg van een verschuiving van het nazi-beleid betreffende de Joden van uitwijzing naar massavernietiging. Na de invasie van de Sovjet-Unie in juni 1941 begonnen de Duitsers daar met het massaal neerschieten van de Joden. Deze methode was echter ongeschikt voor de steden in Oost- en West-Europa. Daarom besloten de nazi’s de Joden te deporteren naar vernietgingscentra in het oosten. In december 1941 begonnen de deportaties van het getto van Lodz naar het eerste vernietigingskamp, Chelmno. De andere grote vernietigingskampen werden halverwege 1942 in werking gesteld.
De Joden werden per trein naar de kampen gebracht. Het Duitse ministerie van Verkeer en de Duitse Spoorwegen hielpen de nazi’s hun moordlustige doel te bereiken door speciale treinen ter beschikking te stellen. Meestal reisden de Joden in overvolle wagens voor vee; in Noord-Europa betaalden sommige Joden voor hun kaartje, soms zelfs eerste klas. Maar uiteindelijk ondergingen de gedeporteerde Joden, hoe zij ook reisden, hetzelfde lot. Het hele jaar 1942 door werden de Poolse Joden naar de vernietigingskampen getransporteerd. In maart 1942 werden bijna 60.000 Slowaakse Joden naar Polen gedeporteerd en kwamen daar om. In juli 1942 werden massale deportaties gelanceerd vanuit Frankrijk, België en Nederland – in het begin meestal van buitenlandse Joden. In augustus werden 5.000 Joden uit Kroatië gedeporteerd. Met ingang van eind oktober werden meer dan 700 Noorse Joden gearresteerd en naar de vernietgingskampen gebracht. De deportaties uit al deze landen gingen door tot in 1943, maar toen gingen de Duitsers zich in hoofdzaak concentreren op het deporteren van de Joden in de Balkanlanden. Roemenië voerde de deportatie van Joden uit de gebieden die het had afgepakt van de Sovjet-Unie, zoals Bessarabië en Boekovina naar Transnistrië uit. De Roemenen deden dat ook met hun eigen Joden, terwijl de Italiaanse regering de Joden binnen hun eigen jurisdictie, zoals in Zuid-Griekenland en Frankrijk en in delen van Joegoslavië juist beschermde. Maar de meeste Griekse Joden woonden in Noord-Griekenland, in Thessaloniki, dat bezet was door de Duitsers. Zo kwam het dat tussen maart en augustus 1943 eerst 44.000 Griekse Joden naar vernietigingskampen werden gedeporteerd en later de overgeblevenen.
In 1944 werden de meeste overgebleven Joden uit Slowakije en het laatste getto, Lodz, gedeporteerd. Maar in die tijd hielden de nazi’s zich vooral bezig met de vernietiging van de Hongaarse Joden. Nadat Duitsland in maart 1944 Hongarije had bezet, werden 437.000 Joden naar Auschwitz gebracht, waar zij de dood vonden.

Met dank aan Yannick Servais voor zijn inzet en bijdrage aan het tot standkomen van deze beknopte encyclopedie.
Encyclopedia of the Holocaust, In Association with Yad Vashem, The Holocaust Martyrs' and Heroes' Remembrance Authority, Dr. Robert Rozett and Dr. Shmuel Spector, Editors, Yad Vashem and Facts On File, Inc., Jerusalem Publishing House Ltd, 2000.